you can login to your account or register with kal

موحسین جوامێر! یا ئا یا با یا نا

Hassan Qazíموحسین جوامێر! یا ئا یا با یا نا


حه‌سه‌نی قازی

ماوه‌یه‌که‌ به‌ڕێز موحسین جوامێر له‌به‌ر بۆچوونی زمانیمان و له‌سه‌ر کردنه‌وه‌ی فره‌چه‌شنێتی زمانیی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان، به‌ربینگی به‌ من و هێندێک له‌ دۆستانم گرتووه‌ وله‌ هیچ خۆی لێ کردووینه‌ فرۆشیاری " کوردایه‌تی " و گزیری " زمانی دایه‌گه‌وره‌"! جارێک به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ و لێکدانه‌وه‌ی پشت به‌ستوو به‌ تیۆری و به‌ڵگه‌ی حاشاهه‌ڵنه‌گر ده‌ڵێ " "کا" له‌ " پووش" بژاردن" "،ساتێک ناساندنه‌کانی کۆمه‌ڵناسیی زمانی به‌ " ‌ فێڵ"کردن له‌ خوێنه‌ره‌وه‌ی کورد له‌قه‌ڵه‌م ده‌دا و له‌و دواییانه‌شدا خۆی کردووه‌ته‌‌ قسه‌ وێژی من و فه‌رمان ده‌رده‌کا " باوه‌ڕم به‌ هیچی کورد" نییه‌ و، هه‌ر ئه‌وه‌ش نا ده‌مکاته‌ نموونه‌ی ئه‌و بێ باوه‌ڕییه‌.
ئه‌من له‌وباره‌یه‌وه‌ داوه‌ری به‌جێدێڵم بۆ خوێنه‌ره‌وان و ته‌نیا داوخوازییه‌کم لێی هه‌یه‌؛ ئه‌ویش وڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیارانه‌ی خواره‌وه‌یه‌ به‌ ئا، با، یان نا، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌.
1- گه‌لۆ شێوه‌زارێک/زمانێک به‌ نێوی کوردیی سه‌روو/ کرمانجی هه‌یه‌ یان نا؟
2- گه‌لۆ ناوچه‌یه‌ک ، شێوه‌زاڕێک/زمانێک به‌ نێوی هه‌ورامان ، هه‌ورامی/ گۆرانی هه‌یه‌ یان نا؟
3- گه‌لۆ له‌ کوردستانی ترکییه‌ له‌ چه‌ند مه‌ڵبه‌ندی جیاواز به‌ شێوه‌زارێک/زمانێک قسه‌ ده‌کرێ، که‌ له‌ کرمانجی جیاوازه‌ یان نا؟
4- گه‌لۆ له‌ کرماشان، ئیلام، خانه‌قی و به‌رده‌ و جه‌سان ‌ شێوه‌زارێک/ زمانێک هه‌یه‌ که‌ جیاوازه‌ له‌ زمانی "دایه‌ گه‌وره‌" یان نا؟
5- گه‌لۆ ده‌قه‌کلاسیکه‌ ئه‌دبییه‌ کوردییه‌کان به‌و شێوه‌زاره‌/زمانه‌ نین که‌ له‌ پنتی 1 دا ده‌ستنیشان کراوه‌؟
6- گه‌لۆ ده‌قی ئه‌ده‌بی به‌ شێوه‌زار/ زمانی هه‌ورامی/گۆرانی پێشینه‌ی مێژووی [ که‌ ئه‌مه‌ خۆی له‌ خۆیدا هیچ نادرکێنێ] له‌ ده‌قه‌کانی شێوه‌زار/ زمانی " دایه‌گه‌وره‌ " کۆنتر نییه‌؟
7- گه‌لۆ هێزێکی بان ده‌سته‌ڵاتی مرۆ هه‌یه‌ بتوانێ شێوه‌زارێک/زمانێک له‌ سه‌راوه‌ردی تاقه‌ جوگرافییایه‌ک دا به‌رته‌نگ و قه‌تیس بکا؟
8- گه‌لۆ یه‌که‌م ڕۆژنامه‌ی "کوردی" به‌ شێوه‌زار/زمانی کرمانجی بڵاو نه‌کراوه‌ته‌وه‌؟
9- گه‌لۆ شێوه‌زار/ زمانی پێڕۆیانی "شاهی نه‌خشبه‌ند" به‌ ڕێڕه‌وه‌ جیاوازه‌کانیانه‌وه‌‌ کرمانجی سه‌روو، هه‌ورامی / گۆرانی نه‌بووه‌ و نییه‌ ؟
10- گه‌لۆ " شه‌ره‌فخانی بدلیسی "، " شێخ سه‌عید"، "سه‌ید ڕزا"، "عه‌لی شێر" ، " دوکتور فوئادی جوبرانلی" ، " ئێحسان نووری پاشا" ،" سه‌عید قرمزی تۆپراق"، " نه‌جمه‌دین بۆیۆک کایا"، " مه‌عسووم قورقماز" ، "عه‌بدوسه‌لام بارزانی" ، "شێخ ئه‌حمه‌دی بارزانی"، " مه‌لا مسته‌فای بارزانی "، " شێخ عوسمانی بیاره‌"، " جه‌لاده‌ت عالی به‌درخان "، " کامران عا‌لی به‌درخان "، " عوسمان سه‌بری"، " جگه‌رخوێن " ، "قه‌دری جان"، " عه‌ڕه‌بێ شه‌مۆ"، " قه‌ناتێ کوردۆ"، " جاسمێ جه‌لیل " ، " عێزه‌ت عه‌بدولعه‌زیز"، " میرحاج ئه‌حمه‌د ئاکره‌یی" ، " سادق به‌هائه‌دین "، " هه‌مزه‌ عه‌بدوڵا " ، " سالح یووسفی "، " محه‌مه‌د عارفێ جزیری " ، "برایمی نادری" ،" دوکتور جه‌عفه‌ری ڕه‌حمانی"، "له‌یلا قاسم "، " ئازاد هه‌ورامی"، " عه‌لی کاشفپوور" و کێ و کێ زمانی زکماکییان سۆرانی بووه‌ ؟
11- گه‌لۆهه‌وه‌ڵین تێلێڤیزیۆنی مانگیله‌ی کوردی به‌ کرمانجی ده‌ستی به‌ چالاکی نه‌کردووه‌؟
12- گه‌لۆ ئه‌و شێوه‌زار/ زمانه‌ی که‌ تا ئێستاش به‌ ته‌واوی قه‌ده‌غه‌ی له‌ سه‌ر لا نه‌چووه‌ کرمانجی نییه‌؟
13- گه‌لۆ دیوانی مه‌وله‌وی تاوگۆزی به‌ هه‌ورامی نه‌نووسراوه‌ ؟
14- گه‌لۆ ئه‌و کورته‌ چیرۆک/ ڕۆمانانه‌ی ‌ به‌ زمانه‌ ئوڕووپاییه‌کان وه‌رگێڕدراون زۆربه‌یان به‌ کرمانجی نین ؟
15- گه‌لۆ ده‌زانی " شوانی کورد" یه‌که‌م ڕۆمانی کوردی عه‌ڕه‌بێ شه‌مۆ به‌ کرمانجی نووسیویه‌ ؟
16- گه‌لۆ ئاگات لێیه‌ ڕۆمانی " تفه‌نگه‌که‌ی باوکم "، له‌ نووسینی هنه‌ر سه‌لیم سینه‌ماکارو نووسه‌ری خه‌ڵکی ئاکرێی مه‌ڵبه‌ندی بادینان له‌و چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا به‌ زیاتر له‌ بیست زمانی دنیا وه‌رگێڕدراوه‌ و له‌ چه‌ندین ڕۆژنامه‌ و گۆواری به‌نێوبانگی جیهانیدا پێداچوونه‌وه‌ی له‌ سه‌ر نووسراوه‌؟
17- گه‌لۆ زۆربه‌ی ئه‌و کتێب و نامیلکانه‌ی له‌ سوێد بڵاو بوونه‌ته‌وه‌ به‌ کرمانجی نین ؟
18- گه‌لۆ محه‌مه‌د ئوزوون و مه‌ده‌نی فه‌رحۆ ڕۆمانه‌کانی خویان به‌ کرمانجی نه‌ نووسیوه‌؟
19- گه‌لۆشێوه‌زار/ زمانی ئێزه‌دیان کرمانجی نییه‌؟
20- گه‌لۆ مامۆستا سه‌لاحه‌دین موحه‌مه‌د به‌هائه‌دین نکووڵی له‌ زمانی زگماکی خۆی ده‌کا؟
21- گه‌لۆ کوردی ئه‌وتۆ هه‌ن که‌ بۆ نووسینی زمانی کوردی ئه‌لفوپێتکه‌ی ڕۆمی [ لاتینی] به‌کاربهێنن؟
22- گه‌لۆ جه‌لاده‌ت عالی به‌درخان و کامران عالی به‌درخان چه‌ندین ڕێزمان و قامووسیان به‌ کرمانجی دانه‌ناوه‌ ؟
23- گه‌لۆ " عه‌لی ئه‌شره‌فی ده‌روێشییان"، به‌ کوردیی که‌لوڕی نانووسێ ؟
24- گه‌لۆ " شه‌هرامی نازری"، به‌ کوردیی که‌لوڕی و به‌زمانی ئه‌هلی حه‌ق ناچرێ ؟
25- گه‌لۆ ژماره‌یه‌کی زۆر فه‌رهه‌نگ و قامووس ‌ ‌ به‌ شێوه‌زار/ زمانی کرمانجی گرده‌وه‌ کۆیی نه‌کراون وبڵاو نه‌کراونه‌ته‌وه‌؟
26- گه‌لۆ هه‌ژاری موکریانی دیوانی مه‌لایێ جزیری و مه‌م و زینی ئه‌حمه‌دێ خانی به‌ سۆرانی لێکنه‌داوه‌ته‌وه‌؟
27- گه‌لۆ زۆربه‌ی نێوه‌رۆکی گۆڤاری "هاوار" به‌ کرمانجی نییه‌ ‌؟
28- گه‌لۆ ئه‌م ڕۆژنامه‌ و حه‌وته‌نامه‌ و مانگانه‌یانه‌ی خۆاره‌وه‌ که‌ ئێستا له‌ کوردستانی عێراق ده‌رده‌چن به‌ کرمانجی
بڵاو نابنه‌وه‌: ئه‌ڤڕۆ، به‌هدینان، ڕاسان ... ؟
29- گه‌لۆ له‌ هه‌موو ئه‌و شه‌رح و لێکدانه‌وانه‌ی وا سه‌باره‌ت به‌ زمانی کوردی به‌ زۆر زمانان بڵاو بوونه‌ته‌وه‌ باس له‌وه‌ ناکرێ ‌ کوردان چه‌ندین " له‌هجه‌ی ئه‌ده‌بی" یان هه‌یه‌؟
30- گه‌لۆ ئاگات لێیه‌ له‌ ساڵی 2004وه‌ تائێستا " ئێکه‌تییا نڤیسه‌رێن کورد – دهۆک" 146 کتێبیان به‌ شێوه‌زار/زمانی کرمانجی بڵاو کردووه‌ته‌وه‌؟
31- گه‌لۆ ئه‌و زنجیره‌ کتێبه‌ی منداڵان که‌ له‌ وڵاتی سوێد وه‌رگێڕدراونه ته‌‌ سه‌ر شێوه‌زار/زمانی دملکی به‌ کوردی داده‌نێی ؟
32- گه‌لۆ هێندێک له‌و ڕۆژنامه‌ و حه‌وتوونامانه‌ی له‌ سلێمانی و هه‌ولێر چاپ و بڵاو ده‌کرێنه‌وه‌ هێندێک له‌ بابه‌ته‌کانیان به‌ کوردیی بادینی نییه‌ ؟
33- گه‌لۆ له‌ شاری یۆته‌بۆری کاتێک کوردێک ڕێی له‌ داییره‌ ڕه‌سمییه‌کان بکه‌وێ به‌پێی ئه‌وه‌ی ‌ به‌چ شێوه‌زارێک / زمانێک بدوێ دیلمانجی لۆ ناهێنن؟
34- گه‌لۆ دیار دێرسیمی که‌ ده‌زانم ده‌نگیت زۆر پێ خۆشه‌ به‌ کرمانجی نا‌چڕێ؟
35- گه‌لۆ شێوه‌ی هه‌ڵپه‌ڕکێی بادینان و به‌ری سۆران و بابان وه‌ک یه‌ک وایه‌؟
36- گه‌لۆ کوردی که‌لاماکێ و پشتکوو وه‌کوو یه‌کتر ده‌دوێن ؟
37- گه‌لۆ ئه‌و زمانه‌ی چوار ده‌نگ و نیشانه‌کانی له‌ نووسین دا له‌ ترکییه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌ و خه‌ڵکی له‌ سه‌ر ده‌گیرێ زمانی " دایه‌گه‌وره‌" یه‌ ؟
38- گه‌لۆ ئه‌وانه‌ی به‌ هه‌زاران ده‌ڕژێنه‌ گۆڕه‌پان و کۆڵانان و ده‌ڵێن " ئیدی به‌سه‌" و داوای‌ په‌روه‌رده‌ و به‌ ڕه‌سمی ناسینی زمانی خۆیان ده‌که‌ن. ئه‌و شێوه‌زاره‌/زمانه‌ی ده‌یانه‌وێ به‌ ڕه‌سمی ددانی پێدا بهێندرێ کرمانجی و دملکی نییه‌ ؟
39- گه‌لۆ جه‌نابت سیاسه‌تێکت بیستووه‌ ‌ به‌ نێوی " زمانکوژی" که‌ به‌ساڵانی درێژ له‌ سه‌ر به‌شێکی گه‌وره‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ی کورد تاقی کراوه‌ته‌وه‌؟
40- گه‌لۆ ئه‌گه‌ر سیاسه‌تی " زمانکوژی" له‌ لایه‌ن غه‌یری کورد و کورده‌وه‌ خۆی په‌یڕه‌و بکرێ هیچ جیاوازییان ده‌ناو دا ده‌بینی؟
41- گه‌لۆ زمانی عه‌ڕه‌بی به‌ ئه‌فزه‌لی زمانی کوردی ده‌زانی؟
42- گه‌لۆ " له‌یلا قاسم" وه‌ فه‌یلی نه‌دواوه‌ ؟
43- گه‌لۆ زمان له‌ کۆڵه‌که‌کانی ناسێنه‌ ( ناسنامه‌) ی کوردی یه‌؟
44- ئه‌گه‌ر وڵامت ئایه‌، گه‌لۆ ئه‌و کوردانه‌ی خۆیان وه‌ک کورد هه‌ست پێده‌که‌ن ، به‌ڵام شێوه‌زاری "دایه‌گه‌وره‌ " نازانن، کوردن یان نا؟
45- گه‌لۆ داسه‌پاندنی "شێوه‌زارێک" به‌ سه‌ر ئه‌وانیدیدا ئه‌گه‌ر ئاخێوه‌ر‌انی " ئه‌وانیدی" به‌ دڵ و داو نه‌یپه‌رژێین به‌ پێی ‌ پرێنسیپی ئه‌خلاقی ، زانستی و بنه‌ماکانی مافی مرۆ ڕه‌وایه‌؟
46- گه‌لۆ ده‌کرێ کورد ته‌نێ به‌ شێوه‌زار/ زمانێک بنووسن ؟
47- ئه‌گه‌ر وڵامت ئایه‌، ئه‌ی ئه‌و به‌ هه‌زاران کتێب و نووسراوه‌ی به‌ شێوه‌زار/زمانی بێ له"‌ دایه‌ گه‌وره‌ "چاپ کراون ده‌بێ کۆبکرێنه‌وه‌ و له‌ ڕێوڕسێمی " سووتمانه‌ کتێب" دا له‌ نێو ببردرێن؟
48- ڕه‌نگه‌ وڵامت ئا بێ‌، ئه‌گه‌ر وابێ نکوولی لێکردنیان ناڕه‌وا نییه‌ ؟
49- گه‌لۆ ، ئاگات لێیه‌ زۆربه‌ی تێلێڤیزیۆنه‌ مانگیله‌ کوردییه‌کان به‌ کرمانجی و سۆرانی ده‌نگووباس و به‌رنامه‌ بڵاو ده‌که‌نه‌وه‌؟
50- گه‌لۆ ده‌زانی ئه‌و شێوه‌زاره‌ی له‌ بادینان قسه‌ی پێ ده‌کرێ و پێی ده‌نووسرێ درێژه‌ی شێوه‌زاری جزیری – بۆتی یه‌؟

وابزانم وڵامی ئه‌و گه‌لۆیانه‌ یان "ئا" و " با" ن ، یان " نا " جا به‌ڕێزت به‌ هه‌ر بارێک دا وڵام بده‌یه‌وه‌ فه‌رق ناکا، چونکوو ئاکامی زۆر ئاشکرا له‌م تێسته‌ ده‌رده‌که‌وێ، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئێستا کورد زیاد له‌ یه‌ک ستانداردی نووسینیان هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ش هێنده‌ ئاشکرا و به‌ده‌ره‌وه‌یه‌‌ ئیدی‌ شێروڕێوی هێنانه‌وه‌ی زیاتری ناوێ.
ئه‌وه‌ی گرینگ بێ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌رییه‌کی ئینسانییه‌ بۆ کێشه‌ی زمانی له‌کوردستانی عێراق و دامه‌زراندنی سیستمێکی په‌روه‌رده‌ی ئه‌وتۆ که‌ جێی ئاخێوه‌رانی هه‌موو شێوه‌زاره‌کان بکاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موان به‌ ئی خۆیانی بزانن.

No votes yet